اینم کلید خاکشناسی برای علاقه مندان به رده بندی خاکها البته یه خورده حجمش بالاس حدود ۴  مگابایت

Keys to Soil Taxonomy

دانشكده كشاورزي دانشگاه بو علي سينا - خاكشناسي ورودي - گرايش خاكشناسي     ۷۸

1-مباحث کلی مکانیک خاک کدامند؟ 

طرح تئوریهایی که نشان دهنده رفتار توده خاکی در برابر عوامل بیرونی ، مثل نیروهای مختلف ، باشد. 

کاربرد معلومات تئوری و تجربی در موارد و مسائل اجرایی

2-ترکیب کانی شناسی دانه‌ها برای چیست؟ 

از آنجایی که خاکها از تجزیه و هوازدگی سنگهای پوسته زمین پدید آمده است‌، لذا کانی‌های تشکیل دهنده خاکها باید همان کانی‌های تشکیل دهنده سنگ مادر باشد.

3-خواص مکانیکی خاک را نام بردهو هریک را توضیح دهید؟ 

اصطکاک: مقاومت جسم در برابر حرکت به علت وجود اصطکاک بین دو سطح تماس است. 

چسبندگی: مقاومت خاکی به علت چسبندگی دانه‌ها حاصل از مقاومت مولکولی (یعنی نیروی جاذیه الکتروشیمیایی) بین ذرات ریز است. 

گسیختگی توده خاک: گسیختگی توده خاک عبارتست از پایان شرایط مقاومت و آغاز برش در خاک است. 

تحکیم: تحکیم عبارتست از کاهش حجم حفره‌های آب‌دار درون خاک به علت افزایش فشارهای جانبی.

4-مکانیک خاک چیست؟

مکانیک خاک دانشی است که در آن خواص فیزیکی و مکانیکی خاکها ، ارتباط این خواص با عوامل بیرونی ، مقاومت خاک در برابر نیروها ، تغییر شکل خاک در اثر نیروها ، مسایل مربوط به حرکت یا سکون آب در خاک ، چگونگی و مقدار فشرده شدن خاکها و چگونگی و مقدار تنش‌ها و تغییر شکل‌های هر نقطه از محیط خاکی در اثر عملکرد یک نیروی خارجی و ... بحث می‌شود.

5-خاک چیست؟

خاک‌ها مخلوطی از مواد معدنی و آلی می‌باشند که از تجزیه و تخریب سنگ‌ها در نتیجه هوازدگی بوجود می‌آیند که البته نوع و ترکیب خاک‌ها در مناطق مختلف بر حسب شرایط ناحیه فرق می‌کند. مقدار آبی که خاک‌ها می‌توانند بخود جذب کنند. از نظر کشاورزی و همچنین در کارخانه‌های راه‌سازی و ساختمانی دارای اهمیت بسیاری است که البته این مقدار در درجه اول بستگی به اندازه دانه‌های خاک دارد.

6-مواد تشکیل دهنده خاک کدامند؟

مواد سخت

موجودات زنده در خاک‌ها

آب موجود در خاک‌ها

آب موجود در خاک‌ها

هوای موجود در خاک

7-خاک‌های سیلتی چیست؟

50% ین نوع خاک‌ها را ذرات سلیت تشکیل داده است که دارای قطری بین 0.05 تا 0.002 میلی‌متر می‌باشند و بر حسب اینکه ناخالصی مثل ماسه ، رس و غیره بهمراه دارند به نام خاک‌های سیلتی ماسه‌ای و یا سیلتی رسی معروفند.

8-خاک‌های اسکلتی چیست؟

خاکهای اسکلتی به خاکهایی اطلاق می‌گردد ک در حدود 75 % آن را دانه ‌هایی بزرگتر از 2میلی‌متر از قبیل قلوه سنگ ، دیگ و شن تشکیل می‌دهند. این خاک‌ها ، آب را به مقدار زیاد از خود عبور می‌دهند و لذا همیشه خشک می‌باشند.

9-بر حسب دانه‌های تشکیل دهنده خاک و هم‌چنین شرایط میزالوژی و پتروگرافی زمین خاک‌ها به چه گروه هایی تقسیم می شود؟

خاک‌های رسی

خاک‌های سیلتی

خاک‌های ماسه‌ای

خاکهای اسکلتی

10-منشا تشکیل دهنده رسها چیست؟ 

رسهای درجا که در حین تشکیل خاک شکل می‌گیرند.

رسهای تغییر مکان یافته که در اثر فرسایش بیشتر حرکت کرده و مجددا در محل جدید نهشته می‌شوند.

رسهای تبدیل شده که از رسهای به شدت هوازده و فرسایش یافته تجمع کرده و در رسوبات و خاکها رسوب گذاری می‌کنند.

رسهای تشکیل شده جدید که در اثر تبلور مجدد رسهای موجود در محلولها ، در خاک در حال تشکیل شکل می‌گیرند.

11-فرایندهای تشکیل رسها را بیان کنید؟

محیط هوازدگی و تشکیل خاک : اصلی‌ترین محیط تشکیل رسها مخصوصا رسهای موروثی یا وراثتی است.

محیط رسوبگذاری : رسها از آب حوضه یا آبهای حفره‌ای ته‌نشین می‌شوند (مخصوصا رسهای تازه تشکیل شده).

دیاژنز و دگرگونی درجه پایین : در طول این فرآیند انواعی از رسها (مخصوصا رسهای تبدیلی) حاصل می‌گردند.

12-اجزای اصلی تشکیل دهنده خاک کدامند؟

4جز اصلی خاک عبارتند از: مواد معدنی ، مواد آلی ، آب و هوا. این اجزا بطور نزدیکی در ارتباط با یکدیگر هستند. بطوری که جدا کردن آنها مشکل است. حجم نسبی این اجزا که برای رشد گیاه مناسب باشد، بدین صورت است که در آن 50 درصد بوسیله مواد جامد (45 درصد مواد معدنی و 5 درصد مواد آلی) اشغال شده و 50 درصد بقیه شامل فضای منافذ است که بوسیله آب یا هوا اشغال می‌شوند. البته این نسبت آب و هوا بسیار متغیر بوده و تحت تاثیر شرایط خاک و جو قرار می‌گیرد.

13-برحسب شکل ظاهری ساختمان خاک به چند دسته تقسیم میشود؟(نام ببرید)

برحسب شکل ظاهری 6 نوع ساختمان را می‌توان در خاک تشخیص داد. این ساختمانها به اسامی بشقابی ، ستونی ، منشوری ، مکعبی ، فندقی ، دانه‌ای و اسفنجی شناخته می‌شوند.

14-فرسایش خاک چیست؟

جدا شدن ذرات خاک در اثر عوامل مختلف مانند آب ، باد و ... و از دست رفتن آنها را اصطلاحا فرسایش گویند.

15-عوامل اصلی فرسایش تسریعی خاک چیست؟

دو عامل اصلی را می‌توان مسئول وقوع فرسایش تسریعی دانست: از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی خاک و کشت گیاهانی که پوشش گیاهی کافی فراهم ننموده و قسمتی از خاک را برهنه می‌گذارند. کشت نباتات کرتی مانند ذرت و سیب زمینی ، بخصوص اگر کرتها در جهت شیب زمین باشد، پوشش کافی به خاک نداده، فرسایش و از بین رفتن خاک را تشدید می‌کنند.

بارندگی زیاد در صورتی که ریزش آن آرام باشد، فرسایش زیادی ایجاد نمی‌کند، در صورتی که بارانهای شدید حتی به مقدار کم سبب فرسایش زیاد می‌شوند.

شیب زیاد باعث تسریع جریان آب شده و به همان نسبت میزان فرسایش و هدر رفتن آب افزایش پیدا می‌کند.

درختان جنگلی و مرتع موثرترین عوامل محافظ خاک در مقابل فرسایش هستند.

16-فرسایش آبی چیست؟

فرسایش آبی در واقع یکی از پدیده‌های معمولی زمین شناسی است که بوسیله آن کوهها بتدریج فرسوده شده و دشتها ، دره‌ها و بستر رودخانه‌ها و دلتاها ، تشکیل می‌یابند. این نوع فرسایش که به کندی صورت می‌گیرد، فرسایش طبیعی نامیده می‌شود.

17-فرسایش تخریبی  چیست؟

فرسایشی که با سرعت خیلی بیشتری انجام شود و حالت تخریبی به خود بگیرد، به آن فرسایش تخریبی گفته می‌شود.

18-فرسایش بادی  چیست؟

تخریب خاک از طریق فرسایش بادی بیشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهی در مناطق مرطوب هم اتفاق می‌افتد. اثر تخریبی باد غالبا خیلی جدی بوده و نه تنها ذرات ریز و حاصلخیز خاک را هدر می‌دهد، بلکه به علت رو بازکردن ریشه گیاهان و یا پوشاندن قسمت هوایی گیاهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها می‌شود. خشک شدن لایه‌های سطحی خاک به علت کمی آب ، آنها را در خطر فرسایش باد قرار می‌دهد.

19-عوامل موثر در فرسایش بادی خاک چیست؟

مهمترین عامل درصد رطوبت خاک است، زیرا خاک مرطوب از این حیث مصون است. عوامل دیگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعیت قسمت سطحی خاک ، خصوصیات کلی خاک.

خصویات خاکی مانند ثبات دانه بندی ذرات خاک ، میزان مواد آلی و درصد ذرات خاک همگی در فرسایش پذیری خاک بوسیله باد موثر هستند.

20-مفهوم لاتریت زایی درفرآیند تشکیل انواع خاک چیست؟

این فرآیند زمانی رخ می‌دهد که آهن و آلومینیوم اکسید شده و لایه‌ای از مواد قرمز با بافت گرهی سخت کوچک (گرهک) که لاتریت نامیده می‌شود، در افق B بوجود می‌آید. این فرایند اغلب در مناطق حاره دیده می‌شود. در مناطق گرم و مرطوبی که گرم و خشک شدن بطور متناوب صورت می‌گیرد، این عمل برای اکسیداسیون فلز آهن بسیار مطلوب است.

خاک افق B ، رنگ قرمز تیره اکسیدهای آهن را به خود می‌گیرد. در این افق ، اکسیدهای آهن و آلومینیوم و کانیهای رسی با هم تجمع می‌کنند (و). به دلیل رطوبت ، سدیم ، کلسیم ، منیزیم و پتاسیم در آب زیرزمینی حل و برای ریشه‌های گیاهان غیر قابل دسترس می‌شوند. به دلیل آزاد بودن یون هیدروژن ، خاکهای لاتریتی بسیار اسیدی هستند. جنگلهای استوایی (حاره‌ای) مکزیک و هاوایی خاکهای لاتریتی دارند.

21-مفهوم کلسیتی شدن درفرآیند تشکیل انواع خاک چیست؟

این فرآیند زمانی رخ می‌دهد که آب درون خاک به شدت تبخیر می‌شود و کسری بودجه سالانه آب بوجود می‌آید. در بیابانهای داغ و اقلیمی استپی ، این فرآیند دیده می‌شود. نزولات آسمانی در این مناطق به قدری کم است که نمی‌تواند هیدروکسیدهای کلسیم ، سدیم ، منیزیم و پتاسیم را بشوید و آن را به افق پایین خاک ببرد.

آب موجود در خاک به دلیل تبخیر از طریق لوله‌های موئینه(Capillary) به سطح خاک کشیده می‌شود. تکرار این محل موجب می‌شود‌ که برآمدگی‌ های کوچک کربنات کلسیم در افق B بوجود آید.

22-مفهوم نمک زائی چیست؟

گرمتر شدن اقلیم ، فرآیند کلسیتی شدن را در مناطق بسیار خشک به نمک زائی تبدیل می‌کند و تمام سطح خاک پوشیده از نمک می‌شود. خاکهای کلسیتی شده (Calcified) ، معمولا PH نزدیک به خنثی دارند (6،5 تا 8). به دلیل تامین مواد مغذی (هیدروکسیدها) ، این خاکها اگر آبیاری شوند، محصول زیادی را به بار می‌آورند. در خاکهای سالین یا نمکی فقط گیاهان نمک دوست رشد می‌کنند.

23-فرآیند تشکیل خاک رس به چه صورت است؟

تشکیل خاک رس ، فرآیند دیگری از شکل گیری خاک است که وقتی ترکیب چسبنده آبی مایل به خاکستری رس و هوموس که Cley نامیده می‌شود، در افق B تجمع می‌یابد، بوجود می‌آید.

24-قلیمهای ایده آل برای تشکیل خاک رس چیست؟

نواحی مرطوب ساحلی و باتلاقها ، شرایط مناسبی را برای فرآیند Gleization فراهم می‌سازند. اقلیمهای تندرا نیز به دلیل وجود خاک یخ زده ، برای این فرآیند ایده‌آل است.

25-فرآیند تشکیل خاک وارانه چگونه است؟

این فرآیند ، خاک وارونه ( Invenrted ) را بوجود می‌آورد. عامل بوجود آمدن این فرآیند سطح گسترده رس قابل انبساط نزدیک خاک است. این فرآیند در اقلیمهای هیدروکلیماتیک به همراه یک دوره خشک طولانی ، رخ می‌دهد. نفوذ رطوبت و آب به داخل خاک ، موجب باد کردن رس می‌شود. بعد از یک دوره طولانی تبخیر این رسها خشک و منقبض می‌شوند و ترک می‌خورند. این فعالیتها در افقهای A و O خاک روی می‌دهند و مواد موجود در این افقها ، به داخل شکافهایی که درون افق B قرار دارند، وارد می‌شود.

یه مقاله در مورد آثار فرسایش خاک در ایران

برای دریافت روی لینک زیر کلیک نمایید

برآورد آثار اقتصادی فرسایش خاک در ایران

دانشكده كشاورزي   دانشگاه بو علي سينا همدان  خاكشناسي

فرسايش خاك، علل وعوامل

فرسایش خاک ازجمله نگرانی های عمده زیست محیطی قرن حاضراست. برپایه برآوردهای انجام شده براثرفرسایش خاک سالیانه چندین میلیون هکتارازاراضی کشاورزی جهان به کام نابودی کشیده می شود. برپایه همین برآوردپیش بینی می شودکه تاسال 2010 میلادی یک سوم تا یک پنجم اراضی کشاورزی براثرفرسایش خاک عقیم وغیراستفاده شوند.

فعل وانفعالات فرسایش خاک وجایگزینی تپه های شنی به جای بسترهای حاصلخیزخاک تاسف انگیزاست واین فرآیند باعث مهاجرت هزاران نفرازروستائیان به سمت شهرها می گردد.

یکی ازاساسی ترین مسائلی که باعث فرسایش خاک درایران وجهان شده است مسئله سیلاب هاست.

جنگل هاطی قرنن های طولانی موجب پایداری خاک وذخیره سازی آب ورونق فعالیت های گوناگون کشاورزی بوده اند،ولی به مروروبا ازمیان رفتن تدریجی جنگل ها وپوشش های گیاهی دراین بهشت سرسبزخداوندی ،جاری شدن سیلاب متداول شده است .

هنگامیکه پوشش جنگلی براثرقطع بی رویه حالت مناسب وتراکمی خودرا ازدست می دهد .خاک آن منطقه به علت کمبود شاخ وبرگ وفاصله ایجاد شده بین آنها دربرابربارانهای شدید ورگبارهای تند بی دفاع مانده ومقاومت خودرا ازدست می دهد وبا کمترین بارش تند،مرگبارترین سیلابها را بوجود می آورد.

با ازبین رفتن پوشش گیاهی ،باران هایی که برسطح خاک می بارد علاوه برشستن خاک وتبدیل شدن به روان آب توانایی نفوذ به داخل زمین را ازدست می دهد .

پیامد بوجود آمدن روان آب وعدم نفوذ آب درخاک،پائین رفتن سفره های آب زیرزمینی است که اصلی ترین منبع آبیاری گیاهان درمناطق خشک است. به مرروزمان آنقدرآب وخاک وجود نخواهدداشت که یک کشاورزبتواند مایحتاج روزانه خودرا به دست آورد. ازاین روپدیده مهاجرت به شهرها شدت بیشتری خواهد گرفت که پیامدهای خاص خودرا به دنبال خواهدداشت.

متاسفانه درکشورما پدیده تخریب جنگل ها روند سریعی را درپیش گرفته است.عریانی بیش ازحد دامنه شمالی کوههای البرزکه درروزگاری نه چندان دورپوشیده ازجنگل وبیشه بوده است اکنون به خاطربی توجهی ما انسان ها درمعرض نابودی کامل قرارگرفته وفرسایش خاک،تراکم حرارتی ناشی ازتغییرات جوی ،کاهش رطوبت وازهمه مهمترتقلیل ونابودی پوشش گیاهی (به علت قطع بی رویه وعدم کاشت همزمان درخت ) ازپیامدهای نامطلوب این بی رحمی انسان نسبت به طبیعت اطراف خود است .

شرایط اقلیمی ووضع کنونی زمین شناسی به گونه ای است که آن را به صورت یک کشورمستعد به فرسایش خاک درآورده است . ولی حقیقت آن است که میزان فرسایش خاک درایران بیش ازمقدارمورد نظرمی باشد.آمارنشان می دهد که تلفات خاک دراثرفرسایش درمملکت ما چندین برابربیش ازمیانگین آن درکشورهای آفریقایی واروپایی است.

فرسایش خاک درایران یک مسیرصعودی داشته وبراساس اطلاعات منتشرشده متوسط سالانه تلفات خاک ناشی ازفرسایش درایران رشد قابل توجهی داشته است.به عقیده عموم کارشناسان مهمترین علت فرسایش خاک عوامل انسانی است.افزایش رشد جمعیت دراین دوران با نرخ سرسام آورآن نیازهای اقتصادی زیادی به دنبال داشته است ودرنتیجه جمعیت نیازبه مکانی برای زندگی دارند وافراد سودجوازاین مورد استفاده کرده وبه تخریبت جنگلها می پردازند.متاسفانه ناتوانی مراکزترویجی دراشاعه فرهنگ استفاده صحیح ازجنگل ها ومراتع براساس اصول علمی وفقدان مدارس آموزش منابع طبیعی کافی برای روستائیان وعشایرازعلل دیگرروند فوق بوده است.

برمبنای دلایل فوق انسان ازطریق افزایش تعداد دام درسطح مراتع وتخریب غیرقانونی جنگل ها ،عدم کاربری صحیح اراضی کشاورزی ،استفاده نادرست ازمنابع آبی وگاهی ازطریق احداث خطوط جاده ای وبهره برداری غلط ازمعادن و... ،فرسایش خاک را ازحالت طبیعی ومعمول خود خارج ساخته وبرآن دامن زده است. علاوه براین می توان به عدم تخصیص بودجه مناسب جهت مبارزه با پیشرفت بیابان ها وهمچنین عدم توجه به حفظ زمین های زیرکشت اشاره کرد.

با نیم نگاهی به تاریخچه کشاورزی کشورهای توسعه یافته،می توان دریافت که این کشورها دارای برنامه ریزی صحیح دربخش کشاورزی بوده وکمبود بودجه بخش صنعت خویش را ازدرآمد های بخش کشاورزی تامین می کنند. کشورهایی مانند آمریکا،فرانسه ،ژاپن ازاین راه علاوه برخودکفایی دربخش کشاورزی دارای صنعتی توسعه یافته نیزهستند.

گفتنی است کشورهند درسال 1975 دارای فرسایش خاکی درحدود5میلیاردتن خاک درسال بوده است وبا حمایت ماهاتما گاندی درسال 1985 موفق به تأسیس دفترملی عمران اراضی هند شدکه هدفش به زیرکشت بردن سالانه 5میلیون هکتارازاراضی بایراین کشوروتبدیل آن به اراضی کشاورزی بود.

این روند شامل گسترش زمین های کشاورزی وگسترش مناطق جنگلی بودکه تاحدبسیارزیادی مانع ازافزایش میزان فرسایش خاک درآن کشورگردید.

فرسایش خاک و طرق مبارزه با آن

دید کلی

هدر رفتن مایعی آب از خاک به دو صورت کلی انجام می‌شود:

• نفوذ نزولی آب در داخل خاک که از طریق آن آب زاید لایه‌های سطحی خاک دفع می‌گردد.
  
  
• هرزروی آب که در سطح خارجی خاک روان می‌گردد.
  
  نفوذ نزولی آب ، سبب شسته شدن عناصر محلول شده و ممکن است قسمت قابل ملاحظه‌ای از مواد غذایی گیاه را از دسترس ریشه خارج سازد. هرزروی سطحی آب نه تنها سبب اتلاف آب می‌شود، بلکه با شستن ذرات خاکی ممکن است باعث فرسایش خاک گردد. خروج مواد غذایی گیاهی تنها از طریق کشت نباتات و برداشت محصول صورت نگرفته و شسته شدن و فرسایش خاک نیز در این مورد نقش عمده‌ای را بازی می‌کند.
  
  در مواردی که شیب زمین زیاد یا قابلیت نفوذ خاک کم است، قسمت قابل ملاحظه‌ای از آب باران به صورت هرزروی سطحی هدر می‌رود. در چنین مواردی نه تنها خاک و در نتیجه گیاهان از این آب محروم می‌شوند، بلکه مقدار زیادی از ذرات خاک همراه آب هدر رفته، شسته می‌شوند.

فرسایش تسریعی

فرسایش آبی در واقع یکی از پدیده‌های معمولی زمین شناسی است که بوسیله آن کوهها بتدریج فرسوده شده و دشتها ، دره‌ها و بستر رودخانه‌ها و دلتاها ، تشکیل می‌یابند. این نوع فرسایش که به کندی صورت می‌گیرد، فرسایش طبیعی نامیده می‌شود. در صورتی که فرسایش با سرعت خیلی بیشتری انجام شود و حالت تخریبی به خود بگیرد، به آن فرسایش تخریبی گفته می‌شود.

در پدیده فرسایش دو عمل مختلف انجام می‌شود: یکی جدا شدن ذرات و دیگری حمل و تغییر مکان آنها. عواملی مانند انجماد و ذوب متناوب ، جریان آب و ضربانات قطران باران اثر جدا کنندگی داشته و مواد را جهت شسته شدن آماده می‌کنند.

عوامل موثر در میزان فرسایش تسریعی

دو عامل اصلی را می‌توان مسئول وقوع فرسایش تسریعی دانست: از بین رفتن پوشش گیاهی طبیعی خاک و کشت گیاهانی که پوشش گیاهی کافی فراهم ننموده و قسمتی از خاک را برهنه می‌گذارند. کشت نباتات کرتی مانند ذرت و سیب زمینی ، بخصوص اگر کرتها در جهت شیب زمین باشد، پوشش کافی به خاک نداده، فرسایش و از بین رفتن خاک را تشدید می‌کنند.

مقدار کل بارندگی و شدت آن

بارندگی زیاد در صورتی که ریزش آن آرام باشد، فرسایش زیادی ایجاد نمی‌کند، در صورتی که بارانهای شدید حتی به مقدار کم سبب فرسایش زیاد می‌شوند. در فصل سرما که زمین منجمد می‌شود و در فصل رشد گیاهان که پوشش گیاهی انبوه است، بارندگی اثر فرسایشی کمتری دارد.

شیب زمین

شیب زیاد باعث تسریع جریان آب شده و به همان نسبت میزان فرسایش و هدر رفتن آب افزایش پیدا می‌کند. طول شیب نیز اهمیت دارد، چون هر قدر شیب ادامه بیشتری داشته باشد، بر مقدار سیلاب افزوده خواهد شد.

پوشش گیاهی

درختان جنگلی و مرتع موثرترین عوامل محافظ خاک در مقابل فرسایش هستند. نباتات زراعی اثر محافظتی کمتری دارند، ولی این امر در نباتات مختلف یکسان نیست. نباتاتی مانند جو و گندم پوشش نسبتا کافی برای خاک فراهم می‌کنند.

ماهیت خاک

از بین خواص فیزیکی خاک موثر در میزان فرسایش مهمترین آنها قابلیت نفوذ خاک و ثبات ساختمانی خاک است. قابلیت نفوذ خاک به عواملی مانند ثبات ساختمانی ، بافت ، نوع رس ، عمق خاک و وجود لایه‌های غیر قابل نفوذ بستگی دارد. ثبات ساختمانی ذرات خاک سبب می‌شود که علی‌رغم هرزروی سطح آب فرسایش زیادی صورت نگیرد.

نحوه کنترل فرسایش آبی

روشهای مختلفی برای کاهش یا کنترل فرسایش آبی می‌توان بکار برد:

• بطور کلی هر اقدامی مانند شخمهای سطحی و عمقی و اضافه کردن مواد آلی خاک که قدرت جذب آبی خاک را افزایش دهد، هدر رفتن سطحی آب را کاهش می‌دهد.
  
  
• انتخاب نوع نباتات زراعی در کنترل فرسایش اثر زیادی دارد.
  
  
• بالا نگه داشتن سطح حاصلخیزی خاک خود یک نوع عمل محافظتی در مقابل فرسایش است، زیرا تحت این شرایط رشد زیاد نباتات ، علاوه بر بهتر نمودن قابلیت نفوذ آب خاک ، پوشش گیاهی و مواد آلی خاک را بطور قابل ملاحظه افزایش می‌دهند.
  
  
• با دقت در انتخاب روشهای کشت و زرع و نحوه انجام آنها می‌توان با فرسایش خاک مبارزه کرد. در صورتی که شیب زمین تا مسافت زیادی ادامه داشته باشد، بهتر است که نباتات کرتی مانند ذرت با نباتات پوششی مثل گندم و جو بطور یک در میان کشت شوند، تا بدین وسیله از شتاب گرفتن آب جلوگیری شود. این روش کشت را که اصطلاحا کشت نواری گویند، اثرات کاملا مثبتی در حفاظت خاک داشته است.

فرسایش بادی

تخریب خاک از طریق فرسایش بادی بیشتر در مناطق خشک صورت گرفته و گاهی در مناطق مرطوب هم اتفاق می‌افتد. اثر تخریبی باد غالبا خیلی جدی بوده و نه تنها ذرات ریز و حاصلخیز خاک را هدر می‌دهد، بلکه به علت رو بازکردن ریشه گیاهان و یا پوشاندن قسمت هوایی گیاهان با مواد معلق در هوا ، سبب مرگ آنها می‌شود. خشک شدن لایه‌های سطحی خاک به علت کمی آب ، آنها را در خطر فرسایش باد قرار می‌دهد.

عوامل موثر در فرسایش بادی

مهمترین عامل درصد رطوبت خاک است، زیرا خاک مرطوب از این حیث مصون است. عوامل دیگر عبارتند از: سرعت باد ، وضعیت قسمت سطحی خاک ، خصوصیات کلی خاک.

خصویات خاکی مانند ثبات دانه بندی ذرات خاک ، میزان مواد آلی و درصد ذرات خاک همگی در فرسایش پذیری خاک بوسیله باد موثر هستند.

کنترل فرسایش بادی

با توجه به عوامل موثر در میزان فرسایش بادی می‌توان روشهای مبارزه و کنترل را حدس زد. این روشها شامل مرطوب نگه داشتن خاک ، زبر و خشن نمودن سطح خاک و داشتن پوشش گیاهی است. کشت نوارهای نباتی و ایجاد بادشکن‌ها عمود بر جهت وزش باد پیشگیریهای موثری برای فرسایش بادی محسوب می‌شوند. اکثر روشهای بکار رفته ضمن اینکه برای مبارزه با اثر باد منظور می‌شوند، در واقع تا حد زیادی در جهت کنترل درصد خاک نیز عمل می‌کنند.

آینده بحث

زیانهای ناشی از فرسایش به خاک محدود نشده، بلکه ذرات خاک شسته شده و سبب پر شدن کانالهای آبیاری ، سدها و ... نیز می‌گردد. علاوه بر آن خاکهای زمین پست نیز بوسیله یک لایه از لای پوشیده شده و به بهره برداری آن لطمه می‌خورد.

فرسایش خاک نه تنها در عصر حاضر بلکه در طی قرون ، یکی از خطرات جدی و تهدید کننده رفاه و آبادی هر جامعه بوده است. تردیدی نیست پیشرفت و دوام کشاورزی مستلزم بکار بردن روشهای مناسب و موثر برای جلوگیری یا کم کردن میزان شسته شدن و هدر رفتن خاک می‌باشد.

نحوه شکل گیری فرآیند فرسایش

با اجتماع تدریجی رسوبات ، وزنشان هم بالا رفته و آب درون آنها نیز خارج می‌شود. این روند به سخت شدن رسوبات منتهی می‌گردد. لایه‌های رسوبی فوق گاه چنان در پوسته زمین فرو رفته که به قسمتهای بسیار گرم آن رسیده و در پی ذوب شدن به صورت ماگما[در می‌آیند. در روندی دیگر ، ‌این لایه‌ها بالا آمده و کوههایی متشکل از سنگهای رسوبی را پدید می‌آورند. تمامی فرآیندهای تشکیل سنگ ، بالا آمدگی ، فرسایش و رسوبگذاری ، مراحلی از یک چرخه پیوسته از رخدادهای زمین‌شناسی هستند.

تمام سنگها در سطح زمین در اثر پدیده‌های مختلف فرسایش خصوصا در اثر تغییرات آب و هوا ، تجزیه و متلاشی می‌شوند. هوازدگی کمکی که به فرسایش می‌کند، سائیدن قطعه سنگها و حمل آنها به جاهای دیگر است. این عمل منجر به تسطیع و سست شدن تدریجی سطح زمین می‌شود.

عوامل مؤثر در فرسایش

نیروی متحرک در تمام حالات فرسایش ، نیروی کشش جاذبه به طرف پایین است. اما عوامل اصلی که توسط آن سنگها تخریب و جابجا می‌شوند، یخچالها، امواج و جریانهای باد است. مواد رسی در اثر پدیده‌ای به نام حرکات توده‌ای به طرف پایین می‌لغزند.

عوارض سطحی ایجاد شده توسط فرسایش

بسیار از عوارض سطح زمین دارای اشکال مشخصی هستند که پدیده‌های عمده‌ای را که تحت تاثیر آن شکل گرفته‌اند را منعکس می‌کنند. مثالهای بارز در این مورد عبارتند از : دره‌های رودخانه‌ای ، دره‌های یخچالی ، دریابارهای ساحلی (دیواره‌های قائم فرسایش یافته با شیب زیاد) و آثار لغزیدگی زمین . عوامل جوی چون مقدار و پراکندگی فصل باران ، برف تبخیر و نوسان درجه حرارت و جهت باد ، پدیده‌های فرسایشی را در هر ناحیه کنترل می‌کنند.

فرسایش در گذشته

شرایط آب و هوایی زمین پیوسته در حال تغییر است. مثلا میلیونها سال گذشته قشرهای یخی ، نواحی معتدل امروزی را به وسعت زیادی می‌پوشانیدند و با تغییرات چرخه اتمسفر باعث بارندگی کافی در قسمتهایی از صحرای آمریکا و سبب نگهداری رودخانه‌های دائمی گردیده است. همینطور بعضی از نواحی گرمسیری که در حال حاضر مرطوب می‌باشند، در گذشته شرایط صحرایی داشته‌اند.

فرآیندهای فرسایش در این محلها با پدیده‌های امروزی متفاوت بوده است و خیلی از ساختمانهای مناظر امروزی تحت شرایط حاکم در گذشته شکل گرفته‌اند و سنگهایی با مقاومت متنوع که به نسبتهای متفاوت تحت تاثیر خوردگی ، کج شدگی و گسل خوردگی قرار داشته‌اند، در معرض هوازدگی و فرسایش قرار گرفته‌اند. مثلا فرسایش بلافاصله در طول خطوط ضعیف مانند درز گسل‌ها عمل نموده است.

شکلهای مختلف فرسایش

فرسایش ارتفاعات

در طول مدت زیاد فرسایش ارتفاعات را از بین برده و آنها را تبدیل به دشت کم ارتفاع می‌کند که در آن ساختمانهای زمین شناسی به صور مختلف تشکیل گردیده است. این دشت‌ها ممکن است در نتیجه بالا آمدگی پوسته قاره‌ای تشکیل فلات را بدهند که با ارتفاع بلندتر و شیب تندتر رود‌خانه‌هامشخص‌اند و دره‌های عمیق و تنگی را حفر می‌کنند.

فرسایش نواحی شیب‌دار

در نواحی شیب‌دار ، فرسایش سریع و با شتاب بیشتری صورت می‌گیرد. در نواحی نیمه خشک شیب‌دار پوشش‌های گیاهی تا اندازه‌ای مانع فرسایش می‌شوند. اما در صحرا و زمین‌های سرد ، فرسایش آهسته تر عمل می‌نماید. بطور کلی نسبت فرسایش برای زمین‌های خشک (زمین‌هایی که از آب بیرون هستند) 8.6 سانتیمتر در 1000 سال برآورد شده است.

فرسایش سطح زمین توسط باد

فرسایش بادی به دو صورت «روبش یا بادروبی» و «سایش» است. در جا‌هایی از سطح زمین که پوشیده از ذرات ریز و ناپیوسته و عاری از رطوبت و پوشش گیاهی است، جریان هوا می‌تواند ذرات را با خود حمل کند. باد بردگی تا رسیدن به سطح ایستابی ادامه می‌یابد. در جاهایی که زمین از ذرات ریز (لای و ماسه) و درشت (قلوه سنگ و شن) درست شده است، باد بطور انتخابی ذرات ریز را حمل می‌کند و ذرات درشت به تدریج به صورت پوش ممتدی در می‌آیند که اصطلاحا «سنگفرش بیابان» نامیده می‌شود. این پوشش ، از فرسایش بیشتر سطح زمین توسط باد جلوگیری می‌کند.

هر چه سرعت باد بیشتر باشد ذرات را به ارتفاع زیادتری بلند می‌کند، به فاصله دورتر می‌برد و بالاخره ذرات بزرگتری را حمل می‌کند. ذرات حمل شده بوسیله باد ، مخصوصا بادهای قوی ، به دو بخش بار بستری و بار معلق تقسیم می‌شوند. ذراتی که توسط باد حمل می‌شوند پس از برخورد به موانعی که بر سر راه آنها قرار دارند، موجب سایش سطح آنها می‌شوند. قطعات و تکه سنگهای پراکنده ، بیرون زدگیها و حتی موانع مصنوعی از قبیل ساختمانها ، دیوارها ، تیرهای برق یا تلفن ممکن است در معرض فرسایش بادی قرار گیرند. سایش معمولا در اثر برخورد ذراتی که نزدیک سطح زمین حرکت می‌کنند، انجام می‌گیرد.

شیمی در کشاورزی

نگاه اجمالی

برای کمک به تولید مقدار مواد غذایی کلان ، کشاورزی ما باید به روش علمی جدید انجام گیرد و در این صورت به انواع مواد شیمیایی کشاورزی ، از جمله کودهای گوناگون ، انواع داروی بیماری‌های حیوانی و گیاهی ، مواد آفت کش ، مواد مکمل غذایی و بسیاری دیگر از این قبیل نیازمندیم که باید آنها را به طریق صنعتی تهیه کنیم. بدیهی است که تهیه غذای کافی برای جمعیت در حال انفجار روی زمین ، فقط با درک شیمیایی تولید مواد غذایی و بکار بستن همه جانبه فنون جدید تولید مواد غذایی میسر می‌شود.

گیاهان ، منبع اصلی مواد غذایی ما هستند. ما گیاهان یا گوشت جانوران گیاهخوار را می‌خوریم. رشد گیاهان مستلزم دمای مناسب ، مواد مغذی ، هوا ، آب ، و گرفتار نشدن به انواع بیماری ناشی از آفات مضر علف‌های هرز است. برای گیاهان ، مواد مغذی مناسب و موادی برای رهانیدن آنها از ابتلا به بیماریهای گوناگون فراهم می‌آورد.

تاریخچه

بعضی از تمدن‌های باستانی به تجربیات مفیدی در کارهای کشاورزی دست یافته‌اند که بطور مستقیم در تاریخ ثبت نشده است. در عصر رومیان ، "کاتوی کبیر" اشاراتی دارد به انتخاب تخم ، تهیه کود سبز با گیاهان تیره نخود ، آزمایش خاصیت اسیدی خاک ، استفاده از خاکهای آهکی ، ارزش یونجه و شبدر ، ترکیب نگهداری و استفاده از کود حیوانی ، ترتیب چرای حیوانات ، اهمیت چارپایان در عملیات کشاورزی و مانند آنها. این گونه پیشرفت ما که مبنای تجربه عملی داشته، گاه به گاه در جریان تاریخ ، بدست آمده و از میان رفته است.

"آرتوریانگ" ، در قرن هیجدهم در انگلیس ، علم جدید کشاورزی را بنیان نهاد. او به عنوان نخستین پژوهشگر مشهور کشاورزی گسترده ، سیستمی برای اشاعه اطلاعات کشاورزی به راه انداخت که امروزه گسترشی جهان‌مشمول یافته است. در سال 1840 "یوستوس فون لیبیگ" ، کتاب خود را به عنوان کاربردهای شیمی آلی در کشاورزی و فیزیولوژی منتشر کرد. لیبیگ را به خاطر کارهایی را که انجام داده بود، پدر علم جدید خاک شناسی نامیده‌اند.

انقلاب صنعتی ، ابزار و توان بهتری فراهم آورد که کارهای فیریکی-کشاورزی را نسبتا آسان کرد. اما ، حتی امروزه با بهترین تخمین ، دو سوم کشاورزی جهان عقب مانده است.

رشد گیاهان

خاکهای طبیعی منبع مواد مغذی برای گیاهان است. خاک سطحی شامل بیشترین مقدار ماده زنده و هوموس ، حاصل از موجودات مرده است. خاک ‌زیرین شامل مواد معدنی و مواد آلی است. اکسایش جزئی مواد آلی در فضای بسته زیر خاک و مصرف اکسیژن آن ، باعث تولید دی‌اکسید کربن می‌شود. افزایش این گاز در خاک ، باعث اسیدی شدن آبهای جاری در زیر زمین می‌شود.

علت عمده جذب و جذب سطحی آب در خاک ، وفور اکسیژن در ساختمان شیمیایی غالب مواد خاکی است که چند نمونه آنها سیلیکات‌ها (SiO₃^-2) ، فسفات‌ها (PO₄^-3) و کربنات‌ها (CO₃^-2) هستند. خاکهای که تراوایی خوبی دارند، آب را در جریان طبیعی از تمام منافذ کوچک خود می‌گذارنند.

جاری شدن آب از میان خاک ، امری ضروری است، زیرا برای کشت و تهیه یک کیلو گرم ماده غذایی ، صدها لیتر آب لازم است. خاکها ، نه تنها به علت اکسید شده مواد آلی ، بلکه به علت آب شویی گزینشی توسط جریان آب در زمین ، نیز اسیدی می‌شوند.

تاثیر عناصر موجود در خاک در رشد گیاهان

نمک‌های فلزات قلیایی و قلیایی خاکی ، بیشتر از نمکهای فلزات گروه (III) و فلزات وابسته در آب محلولند. گیاهانی که در خاک پُرسلنیم می‌رویند، مقداری از عنصر را جذب می‌کنند و برای انسان مضر و سمی هستند. اگر هموس که منبع مواد مغذی برای گیاه است تجریه نشود، خاک ارزش حاصلخیزی ندارد و به آنها کودهای فسفات و پتاس می افزایند. ترکیبات شیمیایی خاکها ، منعکس کننده ترکیب پوسته زمین ، ترکیب سنگهای مادر و فعالیتهای فیزیکی و شیمیایی است که در حین تشکیل خاک و پس از آن ، صورت می‌گیرد.

سلیسیم در مقایسه با اکسیژن ، عنصر محوری خاک است. خاک سیاه ، ماده آلی فراوان دارد. خاک قرمز ، احتمالا آهن زیاد دارد و خاک سفید ، شدیدا آب‌شویی شده‌است و کیفیت مناسبی ندارد. مواد مغذی اولیه خاک نیتروژن ، فسفر و پتاسیم است. غالب گیاهان در خاکهای غنی از نیترات رشد می‌کنند. منبع عمده ذخیره نیتروژن در خاک ، موجودات مرده و فضولات حیوانی است.

فسفر نیز مانند نیتروژن باید به صورت یک ماده معدنی یا غیر آلی در آید تا مورد استفاده گیاه قرار گیرد. یون پتاسیم یک عنصر کلیدی در کنترل آنزیمی تبادل قندها ، نشاسته‌ها و سلولز است. کلسیم و منیزیم به صورت یونهای (Ca⁺²) و (Mg⁺²) ، مواد مغذی ثانویه برای گیاه هستند. آهن ، یک جز اصلی کاتالیزوری است که در تشکیل کلروفیل یا سبزینه گیاه دخالت دارد.

کودهای طبیعی مکمل خاک‌

کود شیمیایی علاوه بر داشتن یون مطلوب ، آن یون را به صورتی در خاک جای می‌دهد که گیاه بتواند آن را به طور مستقیم جذب کند. کودهای نیترات جامد از آمونیاک تهیه می‌شود. اوره یکی از مهمترین مواد شیمیایی جهان بشمار می‌آید. زیرا هم به عنوان کود و هم به عنوان ماده مکمل غذایی چارپایان مصرف می‌شود. سنگ فسفات و پتاس ، دو ماده معدنی مهمی هستند که می‌توان آنها را از معدن استخراج کرد، سایید و به صورت گرد ، آنها را مستقیما به خاکهای فاقد این مواد افزود.

کودهای فسفات به صورت سوپر فسفات که انحلال پذیری بیشتری دارد، استفاده می‌شود.

ایجاد رشد برتر در گیاهان

علاوه بر کودهایی که به فرایندهای طبیعی رشد زیست شیمیایی گیاهان یاری می‌دهند، موادی به نام افزاینده رشد گیاهان ، موجب نوعی رشد متعارفی یا غیر طبیعی می‌شوند. اتیلن یا استیلن ، شکوفایی و گل دهی آناناس را زیاد می‌کنند. اکسین‌ها موجب دراز شدن سلول‌های نهال می‌شوند. شاید مهم‌ترین تنظیم کنندهای رشد گیاه ، گروهی از مواد باشند که به نام گیب برلین‌ها معروفند.

حفاظت گیاهان برای تولید مواد غذایی بیشتر

هرساله ، یک سوم محصولات غذایی جهان بر اثر آفات (بیماریهای ناشی از ویروسها ، باکتریها ، قارچها ، جلبکها ، علفهای هرز و کرم حشرات گیاه خوار) از میان می‌رود. آفت کش‌ها دفاع شیمیایی برای کنترل آفت بشمار می‌روند. دو نوع آفت کش داریم که عبارتند از:

حشره کش‌ها و آفت کش‌ها

مصرف حشره کش‌هایی مانند (DDT) موجب شده است که به دیگر اشکال حیوانی ، مانند ماهی‌ها و پرندگان ، آسیب جدی برسد. بسیاری از حشره کش‌ها ، برای انسان ، بسیار سمی‌تر از (ِDDT) است. از این جمله مواد غیر آلی ، ترکیبات آرسینک دار و انواع بسیاری از مشتقات فسفر که ما آنها را در محیط زندگی خود و در منابع آب وارد می‌کنیم. از طرف دیگر اگر استفاده از آنها را کنار بگذاریم باید با انواع بیماری‌ها مواجه باشیم.

علف کش‌ها

علف کشها ، گیاهان را می‌کشند. این مواد ممکن است گزینشی باشند و فقط گروه خاصی از گیاهان را از بین ببرند، یا ممکن است غیر گزینشی باشند و زمین را از هر گونه حیات گیاهی پاک کنند.

مباحث مرتبط با عنوان

• اطلاعات کشاورزی
• انواع کود
• انواع مواد شیمیایی کشاورزی
• حشره کش‌ها
• شیمی آلی در فیزیولوژی
• شیمی آلی در کشاورزی
• علف کش‌ها
• فیزیک در کشاورزی
• کشاورزی
• کشاورزی مدرن
• کود حیوانی
• کود شیمیایی
• مواد آفت کش
• مواد مکمل غذایی
•  

آزمایشگاه شیمی خاک از واحدﻫای بخش تحقیقات بهزراعی مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند بوده که  شروع فعالیت آن حدوداً از سال 1365 می باشد. پرسنل  این آزمایشگاه در حال حاضر شامل يک نفر کارشناس ارشد در زمینه خاکشناسی (تغذیه و حاصلخیزی خاک)،  يک  نفر کارشناس کشاورزی عمومی و دو نفر تکنسین آزمایشگاهی می باشد.

این آزمایشگاه در زمینهﻫای مختلف تجزیه صفات شیمیایی خاک، آب، گیاه و بذور و همچنین برخی صفات فیزیکی خاک به شرح ذیل فعالیت دارد:

1-      اندازه گیری فسفر، پتاسیم قابل جذب خاک و همچنین کربناتها و بی کربناتهای موجود در خاک

2-      اندازه گیری فسفر، سدیم، پتاسیم، کلسیم، منیزیم در گیاه و آب

3-      اندازه گیری اشکال مختلف نیتروژن موجود در آب، خاک و گیاه از جمله نیتروزن کل، نیترات و آمونیوم

  4-      اندازه گیری درصد موادآلی ( درصد کربن) موجود در خاک، همچنین درصد رطوبت موجود در خاک و در اندام مختلف گیاه شامل برگ، دمبرگ، غده و بذر

  4-      اندازه گیری درصد موادآلی ( درصد کربن) موجود در خاک، همچنین درصد رطوبت موجود در خاک و در اندام مختلف گیاه شامل برگ، دمبرگ، غده و بذر

5-      اندازه گیری اسیدیته (PH) و هدایت الکتریکی(EC) آب و خاک 

 6-      تعیین بافت، وزن مخصوص ظاهری و PF خاک ( تعیین درصد رطوبت خاک درنقاط مختلف، ظرفیت زراعی، نقطه پژمردگی موقت و دائم)

 7-      اندازه گیری سطح برگ(LA)

 8-      اندازه گیری رطوبت خاک در مزرعه با دستگاههای موجود شاملT.D.R و TRIM

9-      اندازه گیری نور در مزرعه(Sun Scan)

10-   تعیین درصد اشباع خاک

11-   اندازه گیری  فشردگی لایه های مختلف خاک در مزرعه(Peneterometer)

 12-   تهیه و تآمین آب مقطر جهت مصارف آزمايشگاه شيمي خاک و سایر آزمایشگاهﻫا.

13-   اندازه گیری تبخیر و تعرق گیاه  با استفاده از دستگاه پرومتر

14-   اندازه گیری کارائی کوانتوم فتوسنتزی با استفاده از دستگاه  استرس متر 

از دیگر فعالیتﻫای این آزمایشگاه می توان به برگزاری دورهﻫای کارآموزی دانشجويان مقاطع  مختلف اشاره کرد که بطور متوسط سالانه بیش از ده نفر در این آزمایشگاه دوره کارآموزی خود را می گذرانند که بالغ بر 2500 ساعت می شود.

این آزمایشگاه با آزمایشگاهﻫای سایر مؤسسات در زمینهﻫای مختلف تجزیه همکاری مشترک داشته و علاوه بر تجزیهﻫای سالانه در مؤسسه تحقیقات چغندرقند که بالغ بر 6000 عدد است، تجزيه نمونهﻫای بخش های تحقیقات چغندرقند در شهرستانها نیز بر عهده اين آزمايشگاه می باشد.

روش های توصیه کودی:

 عدم توجه به نتایج آزمون خاک باعث مصرف بیش از حد کود شده که اين مصرف علاوه بر ضرر اقتصادی باعث کاهش کیفیت چغندرقند می گردد. در حال حاضر  کوددهی کلیه طرح های در دست اجراء  در ستاد موسسه تحقیقات چغندر قند اعم از بهنژادی، بهزراعی, گیاه پزشکی و تولید بذر (کرج و فیروزکوه)  بر اساس تجزیه خاک و گیاه انجام می گیرد . طبق آمار موجود در برخی از سالﻫا با وجود عدم مصرف هیچگونه کود شیمیایی،  بیش از 100 تن در هکتار ریشه چغندر قند برداشت شده است. بدين ترتيب می توان به اهمیت تجزیه خاک در ميزان مصرف کودهای شیميایی پي برد. از مهمترین عوامل موثر در توصیه مناسب کود های شیمیایی مورد نیاز، روش صحیح نمونه برداری خاک و گیاه  و آماده سازی آن می باشد که در ذیل به اختصار بيان شده است.

تجزیه خاک و گیاه:

مهمترين و مؤثرترين روش جهت دستيابي به كشاورزي پيشرفته از جنبه تغذيه گياهي مصرف عناصر غذائي بر اساس تجزيه خاك و گياه مي باشد. يكي از قديمي ترين روشهاي برآورد عناصر غذائي مورد نياز گياهان از جمله چغندرقند استفاده از آزمايشات مزرعه اي و اعمال تيمارهاي مختلف كودي بوده که در نهايت بهترين تيماري که از نظر عملكرد كمي و كيفي در حد مطلوبي بوده بعنوان فرمول غذائي منطقه معرفي شده است. اشكال اساسي روش فوق اين است كه: حاصلخيزي خاك بر اساس ميزان مصرف كود در زراعتهاي قبلي, نوع محصول ومديريت از مزرعه اي به مزرعه ديگر و حتي در خاكهاي مشابه بسيار متغير مي باشد. بنابراين كوددهي بر اساس نتايج چندين آزمايش مزرعه اي در يك مزرعه خاص صحيح نيست. يكي ديگر از روشهاي ارزيابي حاصلخيزي خاك بر اساس آزمون خاك و گياه مي باشد. در حاليكه اين روش به تنهايي كامل نبوده ولي بكارگيري آن وضعيت هريك از عناصر غذايي را در زمان دلخواه ميسر مي كند. آزمون خاك به منظور تعيين مقدار عنـاصر غذائي قابل استفاده گياه در خاك انجام مي گيرد و بر اساس نــتايج بدست آمــده مي توان توصيه كودي مناسب را براساس اعداد و ارقام مبناء و مرجع كه از قبل با انجام تحقيقات مختلف مشخص شده انجام داد. مهمترين مرحله در آزمون خاك تهيه و آماده سازي نمونه خاك مي باشد. بطوريكه بايد نمونه نماينده را انتخاب كرد. متاسفانه در کشاورزي ايران تاكنون توجه چنداني به تجزيه خاك جهت برآورد عناصر غذائي مورد نياز گياه نشده است. كشاورزان بخصوص جمعيت سنتي كار تنها بر حسب عادت آبا و اجدادي اقدام به مصرف كودهاي شيميائي بدون هيچگونه اطلاع فني مي نمايند. بخصوص اينكه مبادرت به مصرف بي رويه چند نوع عنصر غذايي محدود پر مصرف از جمله: نيتروژن، فسفر و شايد پتاسيم مي كنند. در حال حاضر مصرف بي رويه كودهاي شيميائي صرفه نظر از ضرر اقتصادي باعث آلودگي محيط زيست و تخريب خاكهاي كشاورزي شده است.

راههاي متعددی جهت تشخيص كمبود مواد غذائي به شرح ذيل وجود دارد:

1-مشاهده وضعيت ظاهري رشد و وقوع علائم كمبود

2-تجزيه بافت گياهي

3-روشهاي بيولوژيكي

4-آزمايشهاي كودي در مزرعه

5-آزمون خاك

در بين روشهاي ذكر شده مطمئن ترين و واقعي ترين راه تعيين نياز غذائي گياه، روش آزمايش هاي كودي در مزرعه مي باشد. اين روش معياري است جهت صحت و سقم ساير روشها البته اين روش معايبي نيز دارد از جمله : فوق العاده گران بودن، نياز به نيروي انساني متخصص، امكان كمتر كنترل شرايط رشد و نمو و همچنين نياز به تكرار آزمايش در چند مكان و يا زمان

توجه به تجزيه خاك جهت برآورد عناصر مورد نياز گياه قدمتي بيش از دو قرن دارد. بطوري كه در سال 1813 سرهامفري داوي انگليسي در كتاب اصول اساسي شيمي كشاورزي نوشت :

چون گياهان عناصر غذائي را از خاك دريافت مي كنند اطلاع از تركيب خاك امري الزامي و ضروري است. در سال 1841 ليبگ آلماني در كتاب شيمي آلي و كاربرد آن در كشاورزي و فيزيولوژي نوشت :

بعنوان يك اصل اساسي در زراعت بايد بخاطر داشت كه هرچه را از خاك برداشت مي كنيم بايد به آن برگردانيم. در حال حاضر نيز توجه زيادي به روشهاي آزمون خاك و بافت گياه جهت تعيين نياز غذائي گياه معطوف است كه در ذيل به شرح آن پرداخته مي شود .

1- آزمون خاک[1]

همانگونه که بيان شد يكي از روشهاي ارزيابي حاصلخيزي خاك بر اساس آزمون خاك مي باشد. بطوركلي به آزمايشهاي شيميائي سريع جهت ارزيابي قابليت استفاده عناصر غذائي موجود در خاك براي گياه و تعيين مقدار كود لازم به منظور دستيابي به حداكثر عملكرد آزمون خاك گفته مي شود.

اهداف آزمون خاك

1-تشخيص خاكهاي داراي كمبود قبل از كشت و يا در طول دوره رشد گياه بطوريكه بتوان بر اساس آن مقدار كود لازم را توصيه و رفع كمبود نمود.

2-تعيين سرنوشت كودهاي اضافه شده به خاك و رديابي تغييرات حاصله در قابليت استفاده عناصر غذائي اين كودها پس از وارد شدن به خاك.

3-پيش آگاهي دادن درباره نقاطي كه ممكن است در نتيجه مصرف بي رويه كودها، فاضلابها و فضولات در خاك باعث مسموميت در گياه، انسان و يا حيوانات شود.

4-تعيين نقاطي كه خاك آنها از نظر غلظت عناصر به حد سميت رسيده و بايد از مصرف بيشتر عناصر در آنها به هر شكلي خودداري نمود.

 دو هدف اخير در حفظ محيط زيست داراي اهميت فوق العاده اي مي باشند.

مراحل انجام آزمون خاك

يك برنامه آزمون خاك شامل سه مرحله اجرائي مي باشد.

1-نمونه برداري و آماده سازي نمونه خاك.

2-انتخاب عصاره گير و تجزيه صحيح خاك به منظور تعيين دقيق غلظت عناصر غذائي قابل استفاده گياه.

3-تعيين نتايج آزمايشگاهي و انجام توصيه كودي جهت دستيابي به عملكرد حداكثر 

از بين سه مرحله فوق مهمترين مرحله آزمون خاك، مرحله نمونه برداري و آماده سازي نمونه خاك است.

بطوريكه بايد نمونه نماينده[2] را انتخاب كرد. چنانچه نمونه برداري و آماده سازي آن صحيح انجام نگيرد، به كارگيري بهترين و دقيق ترين وسايل، دستگاهها و يا مجربترين افراد و با بهترين نوع مواد شيميائي نتيجه اي نداشته و نهايتاً تفسير آن غلط انجام خواهد شد.

توجه به اين نكته ضروريست كه تغييرات در نمونه ها حتي در مزرعه كود نخورده هم وجود دارد. بنابراين در برداشت نمونه مي بايست دقت كامل را مبذول تا اين خطاها به حداقل ممكن كاهش يابند.

ضمن اينكه تغييرات نمونه ها خطا نيست بلكه واقعي است بعنوان مثال در مزارعي كه كود نواري داده شده نمونه خاك با فاصله چند سانتي متر ازيکديگر نيز متفاوت مي باشد. در اراضي كود نخورده تغيير در نمونه ها بدينگونه مي باشد كه نمونه خاك قسمتهاي فرسوده شده و نشده (مانند آبشوئي در بعضي قسمتهاي مزرعه) حتي تحت مديريت واحد هم ممكن است متفاوت باشد. علت آن تغيير در ميزان آب آبياري داده شده در ابتدا و انتهاي كرت، بافت و مواد آلي خاك مي باشد.

بنابراين نمونه برداري صحيح از خاك كاري بسيار مهم و حساس بوده بطوريكه اين مرحله از آزمون خاك تعيين كننده درجه دقت و صحت نتايج بدست آمده مي باشد.

وزن يك هكتار خاك زراعي با عمق 30 سانتي متر و وزن مخصوص ظاهري 4/1 گرم بر سانتي متر مكعب بيش از چهـار ميليون كيلوگرم است. بنابرايـن نمونـه برداشت شده از يك هكتار زمين بايد به گونه اي باشد كه بتوان اين نمونه حدود يك كيلوگرمي را نماينده اين وزن زياد خاك دانست. به اصطلاح، مشت نمونه خروار به معني واقعي باشد.

ازطرفي تعداد نمونه مهم است. ابتدا مي بايست زمين را از نظر وضعيت ظاهري رنگ، شيب، فرسايش و يا خصوصيات ذاتي مانند بافت، سابقه كشت قبلي، و در زمان داشت و وجود زراعت در زمين بر اساس وضعيت ظاهري همانند رنگ زراعت تقسيم بندي و سپس اقدام به نمونه برداري كرد. به ازاء هر هكتار مي بايست حدود 15-10 نمونه برداشت و در نهايت با هم مخلوط و يك نمونه تركيبي حدود يك كيلوگرم را به آزمايشگاه ارسال نمود.

آماده سازي نمونه خاك

پس از نمونه برداري آماده سازي نمونه خاك مهم است. چنانچه نمونه برداري به طرز صحيح انجام ولي آماده سازي نمونه به طرز صحيح انجام نگيرد، تغييرات ايجاد شده در نمونه باعث ايجاد خطا در نتايج واقعي خواهد شد. بعنوان مثال چنانچه نمونه برداري به منظور ارزيابي عناصري همانند نيتروژن و گوگرد كه تحت تاثير فعاليت ميكروبهاي خاك تغيير مي كند انجام شود, رعايت نكات ذيل جهت متوقف نمودن فعاليت ميكروبهاي خاك ضروريست.

1-نمونه برداري در زماني انجام شود که رطوبت زمين در حد گاو رو باشد.

2-نمونه هاي برداشت شده با دست كاملاً نرم و در پاكتهاي كاغذي ريخته و تا پايان مدت نمونه برداري درب پاكتها، باز و در محيط خنك (مانند سايه بوته هاي موجود در مزرعه وياظروف دو جداره يخي) نگهداري شوند.

3-پس از اتمام كار، نمونه هاي برداشت شده سريعاً به محيط آزمايشگاه حمل و در نازكترين قشر ممكن پهن تا در هواي آزاد خشك شوند (هوا خشك).

4-از ريختن نمونه ها در پاكتهاي پلاستيكي و يا ظروف سر بسته كه امكان تبادل هوا وجود ندارد و يا برداشت نمونه هايي با رطوبت بالا كه امكان نرم كردن خاك وجود نداشته باشد بايد خودداري كرد. زيرا بدليل ايجاد محيط با اكسيژن كم باعث فعال شدن ميكروبهاي بي هوازي شده و اين گروه از باکتريها باعث تبديل سريع نيترات خاك به گازهاي نيترو و نيتريت مي شوند و جواب واقعي از تجزيه گرفته نخواهد شد.

عمق نمونه برداري

عمق نمونه برداري بر حسب شرايط، و نوع و مرحله رشد گياه (عمق توسعه ريشه) متغير مي باشد. به طوری که بر حسب شرايط خاك،  گاهي لايه هاي تشكيل دهنده به فواصل خيلي كم از يكديگر قرار داشته و يا سطح آب زير زميني بالا مي باشد. بنابراين در اينگونه خاكها مي بايست با در نظر گرفتن اين شرايط عمق نمونه برداري تعيين شود.

در ارتباط با نوع گياه و شرايط مختلف دوره رشد بر حسب عمق توسعه ريشه عمق نمونه برداري متفاوت است. بعنوان مثال براي زراعت چغندرقند و در مرحله 6-4 برگي عمق 30-0 سانتي جهت برآورد نيتروژن مورد نياز کافي بوده در حاليكه با پيشرفت مرحل رشدي گياه و در مرحله 10-8 برگي عمق 60-30 سانتي متري نيز در تغذيه نيتروژني گياه دخيل و حدود 30% نيتروژن مورد نياز گياه چغندرقند را تامين مي كند.

طبق تحقيقات مختلف بهترين عمق كه گياه چغندرقند بيشترين عناصر غذائي مورد نياز خود را از آن تامين مي كند عمق 30-0 سانتي متري مي باشد و به دليل اينكه در مراحل اوليه رشد نيز بيشترين جذب را انجام مي دهد و با توجه به عمق توسعه ريشه كه مراحل اوليه رشد حدود 30 سانتي متر مي باشد, بنابراين عمق نمونه برداري در چغندرقند جهت برآورد عناصر غذائي مورد نياز همان عمق 30-0 سانتي متري است, البته در شرايط خاص از جمله زياد بودن مواد آلي در اعماق پايين تر از 30 سانتي متر و يا سبك بودن خاك باعث جذب عناصر غذائي توسط اين گياه از اعماق پايين تر نيز مي شود. بطوريكه در تحقيقات مختلف عملكرد چغندرقند با ميزان نيترات اعماق 60، 90، 120، 200 و 250 سانتي متري و در مراحل اوليه رشد چغندرقند همبستگي مثبت داشته است. ولي تحقيقات در ايران نشان داده است كه نمونه برداري از اعماق 30-0 و 60-30 سانتي متري جهت برآورد عناصر غذائي مورد نياز چغندرقند كفايت مي كند.

2- اندام هوايي چغندرقند بعنوان شاخصي جهت ارزيابي عناصر غذائي

تجزيه گياه يكي از ساده ترين روشها جهت مطالعه ارتباط بين رشد و ميزان عناصر غذائي موجود در گياه است. استفاده از غلظت هاي مرجع عناصر غذائي, كه در يك دوره رشد مشخص فيزيولوژي و از قسمت معيني از گياه طبق تحقيقات و آزمايشات مختلف بدست آمده, راهنماي خوبي جهت ارزيابي وضعيت تغذيه گياه مي باشد. يك مفهوم اساسي كه بايد در تجزيه اندامهاي گياه به آن توجه داشت اين است كه غلظت عناصر غذائي موجود در هر بخش از گياه در هر لحظه تحت تاثير فاكتورهاي رشد گياه قرار مي گيرند. بنابراين زمان نمونه برداري قابل توجه بوده و بايد مد نظر قرار گيرد. با تجزيه گياه مي توان مستقيماً وضعيت تغذيه گياه را بررسي نمود در حاليكه تجزيه خاك يك روش غير مستقيم مي باشد.

در ارتباط با چغندرقند آزمايشات و تحقيقات مختلف نشان داده اند كه تجزيه گياه راهنماي خوبي جهت تعيين ميزان كود مورد نياز گياه مي باشد.

مناسب ترين اندام چغندرقند جهت نمونه برداري, برگهايي که تازه تكامل يافته (جوانترين برگهائي كه سطح برگ آنها به حداكثر رسيده است) است.

جهت ارزيابي عناصر فسفر، نيتروژن و كلر، دمبرگ برگهاي مذكور و جهت بررسي ساير عناصر از جمله پتاسيم، سديم، عناصر ريز مغذي و…، پهنك مناسب ترين بخش اندام هوائي مي باشد.

 روش نمونه برداري

ترجيحاً چهار و يا دو نمونه مركب با در نظر گرفتن يکنواختي هر مزرعه بايد برداشت گردد. هر نمونه مركب بايد حداقل شامل 25 تا 50 برگ باشد. به منظور اين كار ابتدا بايد مزرعه را به چهار قسمت مساوي تقسيم کرد و نمونه بردار در هر قطعه از گوشه به طرف مركز و يا از مركز به طرف گوشه هاي مزرعه حركت (مورب) داشته باشد بطوريكه با خطوط كشت نيز زاويه بسازد .

1

2

4

3

طرز حركت در مزرعه چغندرقند جهت نمونه برداري از برگ

پس از برداشت نمونه هاي برگ و دمبرگ, نمونه ها بايد كاملاً با آب معمولي حاوي سه دهم درصد شوينده ها شستشو و سپس با آب مقطر آب كشي گردند. در صورت زياد بودن نمونه ها مي توان پهنك ها را به قطعات حدود چهار سانتي متري برش داده و در نهايت حدود يكصدگرم (يك مشت پر) از نمونه ها را برداشت و در پاكت كاغذي با سايز مناسب ريخت و سريعاً در آون با دماي 80-75 درجه سانتيگراد خشك كرد. توجه به اين نكته ضروري است كه پس از برداشت از مزرعه، نمونهﻫا نبايد بيش از 48 ساعت در دماي معمولي نگهداري شوند و اگر قرار است به هر دليلي نمونه ها قبل از خشك كردن نگهداري شوند بايد در دماي پنج درجه سانتيگراد اين كار صورت گيرد. به هر حال پس از برداشت، نبايد اندام هوائي را زياد نگهداري کرد و لازم است بلافاصله در پاكتهاي كاغذي و يا ظروفي كه كاملاً هوا در آن جريان داشته باشد ريخت و در كوتاهترين زمان ممكن به آزمايشگاه منتقل، شسته و در آون خشك کرد. از حمل اندام هوائي جهت تجزيه عناصر غذائي با كيسه نايلون در بسته و يا هر ظرفي كه هوا در آن جريان نيابد بايد اكيد خودداري نمود. زيرا باعث تنفس گياه و تغيير غلظت عناصر غذائي مورد نظر مي گردد. در ارتباط با برگهاي چغندرقند نيز به علت آبدار بودن برگ و دمبرگ حتماً از آون تهويه دار استفاده، تا از پخته شدن نمونه ها جلوگيري شود. جهت جلوگيري از تغيير غلظت عناصر، از خشك كردن نمونه اندام هوائي در هواي آزاد بايد پرهيز كرد.

http://www.sbsi.ir/

بافت خاك

   مطالعه فيزيكي خاك از تجزيه مكانيكي آن آغاز مي شود كه عبارت از تفكيك ذرات خاك از روي وزن آن ها. خاك از ذراتي به ابعاد مختلف تشكيل شده است كه عبارتند از :شن سيلت و رس .منظور ما دراينجا نيز ذرات اوليه و بنيادين خاك است نه خاكدانه ها.

بافت خاك عامل نگهداري رطوبت و تنظيم كننده غلظت محلول خاك حاوي عناصر غذايي وتغذيه گياه است.از اين رو در تعيين حاصلخيزي خاك و قابليت بهره برداري از آن نقش اساسي دارد.به همين خاطر در ارزيابي خاك ها و طبقه بندي آنها.

مطالعه و برسي بافت لايه هاي گوناگون نيم رخ  خاك ضرورت دارد .بهترين خاك از نظر بافت كشاورزي خاكي است كه حاوي 10تا20 درصد مواد آلي و مابقي نيز به تساوي از سن وسيلت باشد .

·        روش كار

ابتدا از عمق هاي متفاوت مقداري خاك برداشته و همچنين از پاي بوته ها تقريبا هر كدام به مقدارkg 1 خاك برمي داريم .خاك را كوبيده و آن را الك مي كنيم و مي گذاريم تا خشك شود .

براي تعيين بافت خاك از روش هيدرومتريHgdrometer methodاستفاده مي كنيم كه سريعتر است .

1-50گرم خاك خشك رادر يك ارلن مي ريزيم .

2-100سي سيcalgon (sodium hexameta phosphate ) اضافه كرده و به مدت 10تا 20 ساعت مي گذاريم بماند. علت اضافه كردن كلگان اين است كه ذرات خاك بوسيله كاتيون هاي مختلف و مواد آلي و كربنات كلسيم به همديگر بست شده اند. ماده آلي را بوسيله آب اكسيژنه از بين برده و براي از بين بردن چسبندگي بقيه مواد، كلگان كافي است تا خاك را به حالت ديسپرسه درآورد.

3- محتويات رالن را داخل ظرف بهم زن ريخته و كاملا ارلن را شسته و ظرف را به دسگاه بهم زن وسل كرده و حدود 2 دقيقه به هم مي زنيم.

4- محتويات ظرف به همزن را در يك سيلندر يك ليتري ريخته و ظرف را كاملا مي شوييم. سپس حجم سيلندر را با آب مقطر به يك ليتر مي رسانيم.

5- سيلندر را 20 مرتبه به هم مي زنيم.

6- هيدرومتر را داخل سيلندر گذاشته و بعد از 40 ثانيه درجه حرارات هيدرومتر را يادداشت مي كنيم و در هر زمان نيز درجه حرارات را توسط ترمومتر اندازه مي گيريم.

7- با آرامي هيدرومتر را خارج كرده و مي گذاريم يك ساعت سيلندر با مواد داخل آن بماند در اين زمان هيدرومتر را به دقت داخل سيلندر قرار داده و درجه حرارت را يادداشت مي كنيم.

8- مجدداً به آرامي هيدرومتررا خارج كرده مي گذاريم سيلندر به همان حال باقي بماند سپس هيدرومتر را داخل سيلندر گذاشته و درجه نهايي هيدرومتر را يادداشت مي كنيم .درجه بندي هيدرومتر براي 67 درجه فارنهايت يا 20 درجه سانتي گراد تنظيم شده و اگر حرارت محلول با اين درجه تفاوت داشته باشد بايد تصحيحي بدين صورت انجام پذيرد.

اگر درجه حرارت بيش از 20 درجه باشد در اثر حرارت چسبندگي محلول كم مي شود هيدرو متر در محلول پايين تر رفته عدد كمتري نسبت به مقدار واقعي نشان مي دهد كه جهت تصحيح به ازاء هر درجه سانتي گراد 36/. به درجه خوانده شده هيدرومتر اضافه مي شود.

اگر درجه حرارت از مقدار استاندارد 20 درجه سانتي گرا دكمتر باشد وسكوسيتي محلول بيشتر شده و هيدرومتر كمتر در محلول فرو رفته و عدد بيشتري از مقدار واقعي نشان مي دهد كه جهت تصحيح به ازاء هردرجه سانتي گراد 46/. از درجه خوانده شده كم مي شود.

اگر 100سي سي كلگان 5درصد را در يك ليتر آب حل كنيم هيدرو متر عدد5/6 را نشان مي دهد،بنا براين بايد از عدد هيدرمتر 5/6 را كم كرده تا عدد مربوط به ذرات خاك بدست آيد.

دو مورد مقاله مفيد

جهت دريافت مقاله روي آن كليك نماييد

بررسي اثر قطع گروهي بر خواص فيزيكي خاك جنگلي

بررسي اثر روش هاي مختلف شخم بر وزن مخصوص ظاهري، تخلخل، رطوبت خاك و عملكرد گندم در شرايط ديم

فیزیک و مکانیک خاکهای کشاورزی

تعداد واحد : 3

نوع واحد :دو واحد نظری – یک واحد عملی

پیشنیاز : مقاومت مصالح (1)

سر فصل درس :

نظری :

تعریف خاک و طبقه بندی خاکها و ساختمان خاک – خواص فیزیکی خاک – جرم مخصوص ، چگالی ، تخلخل ، پوکی ، درجه اشباع – خواص مکانیکی خاک – تنش در خاک – کرنش در خاک – رابطه بین تنش و کرنش – توزیع تنش – توزیع کرنش – مقاومت خاک – نقطه تسلیم در خاک – برشی – تراکمی – کششی – جریان پلاستیکی – حرکت خاک ( بدون ثبات ) – ممنتم – اصطکاک – دگرچسبی – سایش – پارامتر های دینامیکی – اندازه گیری پارامترهای مستقل – مکشی – تراکمی – جریان پلاستیکی – اندازه گیری پارامترهای مرکب – نفوذ – مقاومت تحمل پذیری – مقاومت کلی – اندازه گیری رفتار دینامیکی ناخالص – گسیختگی – حرکت – فرسایش طوفانی .

عملی :

تعیین دانه بندی با الک و هیدرومتر – تعیین حدود خمیری و روانی – آزمایش تراکم – آزمایش نفوذ پذیری – آزمایش تحکیم – آزمایش تک محوری – آزمایش سه محوری – آزمایش برش مستقیم

خصوصیات فیزیكی خاك     ویژگیهای خاك در دو بخش فیزیكی خاك شامل بافت، وزن مخصوص، تخلخل، نفوذپذیری، درجه حرارت، رنگ، درصد مداد آلی و كربن آلی آن می باشد. بافت: بافت سطحی خاك منطقه از سبك تا متوسط و بافت خاك زیر منطقه از متوسط تا سنگین تغییر می كند. بافت خاك محدوده مورد نظر در بخشهای مختلف در خاك سطحی سبك تا سنگین و در خاك زیر از سبك تا خیلی سنگین تغییر می كند و نوع بافت در خاك شنی ـ لومی، لوم ـ شنی ـ لومی است و بافت شنی ـ لومی غالب است. نفوذپذیری : نفوذپذیری خاك منطقه زیاد و آب به سرعت نفوذ كرده و خاك زود خشك می شود . عمق : عمق خاك روئی منطقه عموماً كم و حداكثر به 30 سانتی متر میرسد و پس از 30 سانتی متر شن همراه با قلوه سنگ و سنگریزه وجود دارد  عمق آب زیرمینی : در نقاط مختلف عمق آب زیرزمینی متفاوت است و در قسمتهایی كه خاك دارای بافت ریزتر است بخصوص در كنار منابع آب، سفره آب سطحی بالا (بخش نیزار) و در كناره های اتوبان پایین است. مواد آلی: به علت وجود گیاهان در منطقه مقداری مواد آلی در خاك منطقه وجود دارد و درصد آن متغیر است ولی كاملاً غالبیت، با درصدهای پایین است . حرارت : از نظر حرارت، خاك منطقه رژیم ترمیك است . رطوبت : از لحاظ رطوبت خاك منطقه رژیم آدریك

استان همدان

استان همدان یکی از استان‌های ایران است. مرکز این استان شهر همدان است.

استان همدان به وسعت ۱۹۴۹۳ کیلومتر مربع از شمال به استان زنجان و استان قزوین، از جنوب به استان لرستان، از مشرق به استان مرکزی و از مغرب به استان‌های کرمانشاه و کردستان محدود می‌شود. و بین مدارهای (۳۳ درجه و ۵۹ دقیقه) تا (۳۵ درجه و ۴۸ دقیقه) عرض شمالی از خط استوا و (۴۷ درجه و ۳۴ دقیقه) تا (۴۹ درجه و ۳۶ دقیقه) طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته‌است و بر پایه آخرین تقسیمات کشوری (سرشماری سال ۱۳۷۵و اصلاحات بعدی) شامل ۸ شهرستان، ۲۱ شهر، ۲۰ بخش، ۷۱ دهستان و ۱۱۲۰ روستاست.

شهرها و شهرستان‌ها

جاذبه‌های گردشگری

• مجسمه شیرسنگی
• شهر باستانی هکمتانه
• تپه توشیجان ملایر
• ستون سلوکی نهاوند
• کتیبه‌های گنجنامه
• گنبد علویان
• برج قربان
• مسجد جامع همدان
• مقبره استر و مردخای
• مقبره حیقوق نبی تویسرکان
• آرامگاه بوعلی سینا
• آرامگاه عارف قزوینی
• آرامگاه باباطاهر
• آرامگاه میر رضی الدین در تویسرکان
• غار علیصدر
• سد اکباتان
• تپه عباس آباد
• راه تاریخی توریستی همدان به تویسرکان
• آتشکده بهرام- پارک سیفیه ملایر
• سراب گیان نهاوند
• تپه گیان نهاوند
• سراب گاماسیاب نهاوند
• پیست اسکی تاریک دره
• لالجین بهار
• دشت بهار
• مار چهل‌دم رزن
• موزه بوعلی
• موزه تاریخ طبیعی همدان
• موزه هگمتانه
• موزه جامع نظری
• قبر اسکندر
• مسجد شاه تهماسب اسدآباد
• کاروانسرای فرسفج تویسرکان
• حمام حاج آقا تراب نهاوند
• امامزاده یحیی (عصر سلجوق)
• امامزاده محسن(کوه)(قبر ابودجانه صحابی پیغمبر اسلام)
• امامزاده اظهر درجزین (عصر مغول)
• مسجد پیغمبر
• مسجد میرزاتقی

دره زیبای مرادبیک (دره مرادبیک)

• کلیسای معروف همدان

معادن

سنگ گرانیت انواع سنگ ساختمانی سنگ سلیس طلا

مراکز نظامی و پادگان‌ها

• پایگاه شهید نوژه پایگاه سوم شکاری کشور
• پادگان قهرمان تیپ 3 زرهی ارتش جمهوری اسلامی ایران

پادگان امام حسین (ع) - نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پادگان قدس- اموزشکده درجه داری نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پادگان ابوذر: نیروی هوایی سپاه

دانشگاه بوعلي سينا همدان  ،  مهدي بختياري سفلي -  دانشكده كشاورزي  ، وروذي ۷۸  ، خاكشناسي

دانشكده كشاورزي

دانشكده كشاورزي در سال 1356 تاسيس شد و فعاليت علمي خود را با رشته زراعت واصلاح نباتات در مقطع ليسانس در سال 1362 آغاز نمود. هم اكنون ساختمان اصلي اين دانشكده  در فضاي اصلي دانشگاه بوعلي سينا واقع شده است كه مشغول فعاليتهاي علمي و پژوهشي مي باشد و داراي مقاطع ليسانس  و فوق ليسانس در گروههاي خود است. در حال حاضر دانشكده كشاورزي 60 عضو هيات علمي و حدود 1700 دانشجو دارد كه 20 نفر آنها در مقطع فوق ليسانس در حال تحصيل هستند. دانشكده كشاورزي در حال حاضر 8 گروه آموزشي دارد. گروههاي اين دانشكده شامل  باغباني، خاكشناسي،  زراعت واصلاح نباتات، تكنولوژي توليدات دامي، گياهپزشكي، ترويج و آموزش كشاورزي، ماشينهاي كشاورزي، مهندسي آبياري ميباشد. هر گروه توسط يك نفر مدير گروه كه توسط راي گيري از اعضاي هيات علمي دانشكده انتخاب ميشود، مديريت ميشود. مديريت دانشكده شامل رياست دانشكده و 3 نفر معاونت است كه رييس دانشكده را همراهي ميكنند : معاونت آموزشي، معاونت مالي و معاونت پژوهشي.

تاريخچه دانشگاه

اولين گامهاي ايجاد دانشگاه بوعلي سينا در اسفند ماه سال 1351 بر اساس معاهده مشترك بين دولتهاي  ايران و فرانسه برداشته شد. دانشگاه بوعلي سينا در سال 1353 تاسيس شد و با پذيرش دانشجو كار آكادميك خود را آغاز نمود. پيروزي انقلاب اسلامي و انقلاب فرهنگي در دانشگاهها باعث تحول بنيادين در فعاليت هاي آموزشي دانشگاه گرديد. در حال حاضر دانشگاه داراي دانشكده هاي كشاورزي، مهندسي، ادبيات و علوم انساني، هنر و معماري، علوم، تربيت بدني ، شيمي و آموزشكده دامپزشكي مي باشد.دانشگاه داراي 351 عضو هيات علمي تمام وقت، حدود 12000 دانشجو، 37 گروه آموزشي با 112 گرايش در مقاطع كارشناسي، كارشناسي ارشد و دكترا مي باشد و در حدود 50000 دانشجو از اين دانشگاه دانش آموخته شده اند.دانشگاه بوعلي سينا همدان با توجه به توانمنديهاي خود پاسخگوي نيازهاي آموزشي و پژوهشي در سطح منطقه اي و ملي مي باشد

ورمی کمپوست چیست ؟

Worm   یک کلمه لاتین به معنی کرم است و ورمی کمپوست به کودی اطلاق می شودکه از مدفوع گونه ای خاص از کرمهای خاکی بدست می آید.

در طبیعت بیش از 2500 گونه مختلف از کرمهای خاکی زندگی می کنند، اقسام این کرمها از نوع مستقر در سطح زمین تا کرمهای مستقر در سوراخهای عمیق متفاوت است. بیولوژی ، الگوهای رفتاری ، عادات تغذیه ای و احتیاجات زیست محیطی این گونه ها بسیار متنوع می باشد.

 برای تهیه ورمی کمپوست از گونه ای خاص از کرمهای قرمز رنگ مناطق گرم و مرطوب بنام   Eisenia Foetida که به کرم ببری یا کرم کمپوستر نیز معروف میباشند استفاده می شود. فرآیند تولید ورمی کمپوست عبارت است از عبور آرام و پیوسته مواد آلی از درون دستگاه گوارش کرم و تغییر حالت این مواد به مدفوع کرم؛ فضولات کرمها شامل مواد مغذی برای گیاهان بوده و دارای حالتی است که به موقع برای تغذیه گیاه آزاد می شود، ورمی کمپوست ماده ای است که بخوبی تغییر فرم یافته و ساختار، تخلخل، تهویه، زهکشی و ظرفیت نگهداری رطوبت در آن در حد عالی بوده و از لحاظ کیفی سرشار از مواد هومیک و عناصر قابل جذب برای گیاهان است .

ورمی کمپوست دارای عناصری از قبیل :  

کربن ، نیتروژن ، فسفر ، پتاسیم ، سدیم ، کلسیم ، آهن ، روی ، منگز وسایر عناصر میکرو و ماکرو میباشد. خواص یاد شده فوق ورمی کمپوست را تبدیل به کودی ایده ال برای رشد و بالندگی عمومی گیاهان کرده و با توجه به اینکه در فرآیند تولید این کود از هیچ ماده شیمیایی استفاده نمی شود، محصولات کشاورزی تولید شده کاملاً طبیعی خواهند بود ؛ این ویژگیهای منحصر بفرد توجه علاقمندان محیط زیست را نیز در سراسر جهان به خود جلب کرده و آینده روبه رشدی برای استفاده وسیع از ورمی کمپوست در کشاورزی ارگانیک را رقم خواهد زد.  

ضرورت استفاده از کودهای بیولوژیک

•        تامین عناصر غذایی به صورت کاملاً مناسب با تغذیه طبیعی

•        کمک به تنوع زیستی

•        تشدید فعالیتهای حیاتی گیاه

        • بهبود کیفیت ، حفظ بهداشت و محیط زیست

•        حفظ و حمایت از سرمایه های ملی

روش مصرف

ورمی کمپوست یک کود آلی می باشد که از لحاظ کیفی سرشار از مواد هومیک و بیومیک ، انواع ویتامین ها و هورمونهای محرک رشد ، آنزیم های مختلف و عناصر غذایی قابل جذب برای گیاه با اسیدیته تنظیم شده است .

خواهشمند است برای استفاده از این محصول ارزشمند طبق جدول زیر عمل بفرمایید

میزان مصرف نوع گیاه ردیف

1- 3 کیلوگرم برای هر درخت درختان میوه بسته به سن 

100 گرم برای هر نهال جنگلداری و نهال کاری 

500 گرم برای هرمتر مربع درختچه های زینتی و چمن 

400 گرم برای هرمتر مربع گیاهان زینتی (انواع گل) 

80 گرم برای هرگلدان گلدانهای متوسط 

150 گرم برای هر گلدان گلدانهای بزرگ 

 اگر از ورمی کمپوست برای پرورش گل های تزئینی و گلدانهای خانگی استفاده می کنید در نظر داشته باشید که گیاهان نیز مانند هر موجود زنده دیگر برای رسیدن به رشد و بالندگی مطلوب به عوامل دیگری نظیر دما ، نور و دفعات آبیاری متناسب با نوع گیاه نیازمند هستند که در صورت فراهم کردن این شرایط می توانید از پرورش گل های خود لذت برده و محیط زندگی خود را سبزتر کنید .

 با توجه به نیاز گیاهان خود می توانید دفعات کود دهی را بین 2 تا 6 ماه تکرار کنید .

مزایای ورمی کمپوست

 بدون بو

 کم وزن

 قابلیت نگهداری آب با حجم بالا

 اصلاح کننده خصوصیات فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیک خاک

 تامین کننده کلیه عناصر مورد نیاز برای رشد گیاهان

عناصرتشکیل دهنده ورمی کمپوست

 کربن

 نیتروژن

 فسفر

 پتاسیم

 کلسیم

 روی

 آهن

 عناصر میکرو و ماکرو

جهت ديدن سوالات كارشناسي ارشد روي لينك زير كليك نماييد

سوالات كارشناسي ارشد

خاک‌شناسی

خاکشناسی (Soil Science) دانش مطالعه و طبقه بندی خاک، بر اساس خصوصیات فیزیکی (مانند بافت یا ساختمان)، شیمیایی (مانند هدایت الکتریکی محلول خاک و میزان سدیم موجود) و زیستی آن است. دانش خاکشناسی خاک را به عنوان ترکیب طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و بیوشیمیایی بوجود آمده مورد بررسی قرار می‌دهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه می‌کند و کاربردهای آن را مد نظر قرار نمی‌دهد. خاکشناسی به ما کمک می‌کند بهترین کاربرد ممکن را برای خاک‌های مناطق مختلف تعیین نماییم، از آن حفاظت کنیم و کیفیت آن را افزایش دهیم. علاوه بر این، خاکشناسی شیوه‌های کشت بدون خاک گیاهان (کشت هایدروپونیک) را نیز در بر می‌گیرد. پژوهشگران رشته خاکشناسی با بررسی مواد و شرایط مورد نیاز زندگی گیاهان، امکان رشد گیاه در محیط‌های بدون خاک را فراهم می‌کنند.

کارشناسان خاکشناس میزان مواد غذایی موجود در خاک‌های مناطق مختلف را بررسی می‌کنند و بهترین راه افزایش میزان مواد مورد نیاز و کاهش آثار سوء موادی که میزان آن از حد طبیعی بیشتر است را بیان می‌کنند و در صورتیکه خاک از لحاظ مواد غذایی متعدد دچار کمبود باشد، راه حل‌های ترکیبی (مانند کود فسفات آمونیوم) ارایه می‌دهند.

خاکشناسان می‌توانند با شیوه‌های غیر عادی، مثلاً با اضافه نمودن گچ به خاک سدیمی و شستشوی مداوم آن، ساختار شیمیایی و با شخم مناسب و اضافه نمودن کودهای گیاهی به خاک، ساختار فیزیکی آن را بهبود بخشند. آنها گیاهان و جاندرانی را که می‌توانند باعث بهبود کیفیت خاک از نظر شیمیایی یا فیزیکی شوند را براساس نوع خاک پیشنهاد می‌کنند. مثلاً برای خاک‌هایی که دارای کمبود نیتروژن هستند شبدر یا یونجه پیشنهاد می‌کنند و برای خاک‌هایی که به شدت فشرده شده‌اند ولی ساختار شیمیایی مناسبی دارند کرم خاکی پیشنهاد می‌کنند.

۱ شاخه‌های دانش خاکشناسی

۲ رشته دانشگاهی خاکشناسی

۳ گرایش‌های مهم رشته خاکشناسی

شاخه‌های دانش خاکشناسی

دانش خاک‌شناسی خاک هارا از دو جنبه تحت بررسی می‌دهد و بر همین اساس به دو رشته تقسیم می‌شود.

-پدولوژی یا خاک‌پژوهی خاک‌ها را به عنوان مواد طبیعی بسیار پیچیده، که از هوازدگی فیزیکی و زیست‌شیمیایی بوجود آمده مورد بررسی قرار می‌دهد. یک پدولوژیست خاک را به عنوان یک ترکیب مطالعه می‌کند و کاربردهای آن را مد نظر قرار نمی‌دهد.

-ادافولوژی خاک را به عنوان محیط زیست، رشد و نمو گیاهان مورد بررسی قرارمی دهد. ادافولوژیست‌ها ویژگی‌های خاک را از نقطه نظر حاصلخیزی مورد بررسی قرار می‌دهند.

باید در نظر گرفت دانش خاک‌شناسی به طور عمومی ترکیبی از این دو شاخه‌است و نمی‌توان آنها را دقیقاً از هم تفکیک کرد.

رشته دانشگاهی خاکشناسی

خاکشناسی یکی از شاخه‌های رشتهٔ کشاورزی است. این رشته با رشته‌های مهندسی شیمی و مهندسی عمران نیز رابطهٔ نسبتاً نزدیکی دارد. مهندس خاکشناس علاوه بر تسلط بر دانش شیمی (شیمی عمومی، شیمی آلی، زیست‌شیمی، شیمی تجزیه و خصوصاً شیمی خاک)، دارای دانش فنی کافی در زمینهٔ نقشه برداری و بررسی تصاویر هوایی و تصاویر ماهواره‌ای هم می‌باشد.

گرایش‌های مهم رشته خاکشناسی

دانش خاکشناسی دارای گرایش‌های تخصصی متعددی می‌باشد. تعدادی از گرایش‌های خاکشناسی در مقطع کارشناسی و تعدادی از آنها در مقطع کارشناسی ارشد قابل انتخاب است.

گرایش‌های مقطع کارشناسی (گرایش در دانشگاه‌های مختلف متفاوت بوده و دانشجو ملزم به پذیرش آن است):

-خاکشناسی محض

-خاکشناسی محیط

گرایش‌های مقطع کارشناسی ارشد (گرایش بر اساس موضوع پایان نامه تعیین می‌شود):

-شیمی خاک

-فیزیک خاک

-بیولوژی خاک

-آلودگی خاک

-حاصلخیزی خاک

-فرسایش خاک

آزمايشگاه خاكشناسي عمومي و آزمايشگاه پيدايش و رده بندي خاك: آزمايشگاه خاكشناسي
عمومي و آزمايشگاه پيدايش و رده بندي خاك:
دروس عملي قابل ارائه : خاكشناسي عمومي، پيدايش و رده بندي خاك، ارزيابي و تناسب
اراضي
عنوان آزمايش ها:
1- نمونه برداري و آماده سازي نمونه خاك
2- تهيه گل اشباع و عصاره آن و تهيه عصاره هاي با نسبت مختلف خاك به آب
3- تعيين رطوبت خاك
4- تعيين PH يا واكنش خاك
5- تعيين EC يا شوري خاك
6- تعيين CEC يا ظرفيت تبادل كاتيوني خاك
7- اندازه گيري وزن مخصوص ظاهري
8- اندازه گيري وزن مخصوص حقيقي
9- اندازه گيري كربن آلي خاك
10- تعيين آهك خاك
11- تعيين كربنات و بي كربنات خاك
12- تعيين و اندازه گيري كلر خاك
13- تعيين پتاسيم و سديم خاك
14- اندازه گيري كاتيونهاي كلسيم و منيزيم خاك
15- تعيين بافت خاك به روش لمسي
16- تعيين بافت خاك به روش هيدرومتر
17- اندازه گيري گچ در خاك
با تكميل نهايي آزمايشگاه مي توان آزمايش هاي زير را نيز انجام داد:
1- تهيه نمونه هاي مربوط به شناسايي كاني ها بوسيله X-Ray
2- تهيه برش هاي نازك خاك و مطالعه آنها

آزمايشگاه رابطه آب ، خاك ، گياه و آزمايشگاه فيزيك خاك:

دروس عملي قابل ارائه : رابطه آب ، خاك ، گياه و فيزيك خاك
عنوان آزمايش ها: رابطه آب ، خاك و گياه
1- تعيين رطوبت خاك به روش وزني
2- تعيين وزن مخصوص ظاهري خاك
3- اندازه گيري رطوبت در گياهان
4- تعيين مقدار نسبي آب ( آماس نسبي) و كمبود آب ( كمبود اشباع)
5- اندازه گيري رطوبت گياه در ظرفيت زراعي
6- اندازه گيري پتانسيل آب در بافت هاي گياهي
7- تعيين درصد جوانه زدن بذر در محلولهاي با پتانسيل مختلف
8- آشنايي با تانسيومتر و بلوك گچي و نصب آن در خاك
9- اندازه گيري ميزان تعرق در شرايط مختلف با دو نور

آزمايشگاه حاصلخيزي خاك و شيمي خاك

دروس عملي قابل ارائه : حاصلخيزي خاك، تغذيه گياه، شيمي خاك، خاكهاي شور و قليا
عنوان آزمايش ها:
1- نمونه برداري و آماده سازي نمونه گياهي
2- هضم خشك و تر نمونه گياهي
3- تعيين سديم و پتاسيم گياه و خاك
4- تعيين كلسيم و منيزيم گياه و خاك
5- اندازه گيري فسفر گياه
6- اندازه گيري فسفر قابل جذب خاك
7- تعيين CEC يا ظرفيت تبادل كاتيوني خاك
8- تعيين پتاسيم قابل دسترسي خاك
9- اندازه گيري كربن آلي خاك
10- اندازه گيري كليه كاتيونها و آتيونهاي محلول و تبادلي
11- اندازه گيري ازت خاك

با تكميل نهايي آزمايشگاه مي توان آزمايش هاي زير را نيز انجام داد:

1- اندازه گيري عناصر ميكرو المنت ها

آزمايشگاه آبياري عمومي

دروس عملي قابل ارائه : آبياري

عنوان آزمايش ها:

1- تعيين رطوبت خاك به روش وزني
2- تعيين رطوبت خاك به روش بلوكهاي گچي
3- تعيين رطوبت خاك به روش تانسيومتر
4- تعيين وزن مخصوص ظاهري با استفاده از استوانه نمونه برداري
5- تعيين وزن مخصوص حقيقي
6- اندازه گيري دبي با استفاده از روزنه ها و سرريزها
7- تعيين مقدار جريان به روش وانتوري متر
8- تعيين مقدار جريان با استفاده از پارشال فلوم
9- تعيين سرعت جريان در كانالها با استفاده از دستگاه مولينه
10- اندازه گيري ضريب هدايت هيدروليكي
11- اندازه گيري نفوذ پذيري با استفاده رينگ دو لايه

ليست تجهيزات موجود در آزمايشگاه هاي گروه خاكشناسي

1- فليم فتومتر
2- سانتريفوژ
3- اسپكتروفتومتر
4- آون
5- كوره الكتريكي
6- شيكر Shaker
7- PH متر
8- EC متر
9- پمپ
10- حمام بن ماري
11- همزن مغناطيسي
12- ترازو
13- دستگاه آسياب كننده خاك و گياه
14- هيدرومتر
15- تانسيومتر
16- انكوباتور كوچك
17- بلوكهاي گچي
18- كجلدال

آزمايشگاه زراعت در طول ترم هاي مختلف نظير:

1- فيزيولوژي گياهان زراعتي
2- علفهاي هرز و كنترل آنها
3- مساحي و نقشه برداري
4- كنترل و گواهي بذر
5- انجام آزمايشات مختلف دانشجويان دوره كارشناسي ارشد بطور روزانه حتي در ايام
تعطيل

ضمناً دستگاه هاي مهم شامل:
1- ترازوي فوق العاده دقيق و حساس
2- آون
3- بذر شمار
4- اسپكتروفتومتر
5- سطح سنج ( Areameter)
6- دستگاه بوجاري
7- انواع شيشه آلات و ظروف مختلف آزمايشگاهي
8- PH متر دقيق
9- پمپ خلاء
10- هيترو همزن
11- ويبراتور و شيكر
12- بن ماري
13- انواع دوربين هاي نقشه برداري و متعلقات آن